Archive for એપ્રિલ, 2016

ચાલો બાળકોના I’ M. નહિ, E. M. બનીએ.


ચાલો બાળકોના I’  M. નહિ, E. M. બનીએ.

પ્રસ્તાવના :

વર્તમાન સમયમાં શિક્ષણનો માહોલ અને સામાજિક ક્ષેત્રે આવી રહેલ પરિવર્તનો સામે આપણે શિક્ષક તરીકે મહત્વની ભુમિકા અદા કરવી જ પડશે, જેથી બાળકોના અને વાલીઓના સાચા પથદર્શક બની શકાય. યુવાધનને યોગ્ય માર્ગે વાળવામાં શિક્ષકે પરિવર્તનના દૂત બનવાનું છે. બાળકો એ તો શારીરિક અને માનસિક શક્તિનો સ્ત્રોત છે. હવેના સંજોગો જોતાં શિક્ષકે પોતાના અહમને ( I am something ) ત્યાગીને સાથી શિક્ષકમિત્રોને તથા બાળકોને I’  M.  નહિ, E. M. બનવાની શીખ આપવી જોઈએ.

ચાલો બાળકોના I’  M. નહિ, E. M. બનીએ.

  1. વૈચારિક શક્તિનો સ્ત્રોત :
  2. શ્રધ્ધા અને આત્મવિશ્વાસના સ્થાપક :
  3. શૈક્ષણિક કૌશલ્યોનો વિકાસ :
  4. નિદાન અને ઉપચારાત્મક શિક્ષણ :
  5. શિક્ષણ સમાજનો ચેતના સ્ત્રોત :
  6. પ્રેરણા સ્ત્રોતની ભૂમિકા :
  7. જીવન ઘડતરનો સ્ત્રોત :
  8. તાજગીસભર મુખમુદ્રા :

 

  1. વૈચારિક શક્તિનો સ્ત્રોત :

એક શિક્ષક તરીકે બાળકોમાં આત્મવિશ્વાસનું વાતાવરણ જો પેદા કરવામાં આવે તો શિક્ષણમાં માહોલ બદલી શકાય. જ્યારે શિક્ષકની શિક્ષણ પ્રત્યેની શ્રધ્ધા ઓછી થાય ત્યારે સમાજ પતન તરફ જાય છે. આપણે Energy Machine ( E. M. ) બનવાનું છે. સાચા અર્થમાં બાળકોને વિચારતા કરતાં શીખવવાનું છે.

 

“ Children must be taught

HOW TO THINK,

not

WHAT  TO THINK.”

 

શિક્ષકે વૈચારિક શક્તિનો વિકાસ ( Thinking ability ) તરીકેનું ભાથુ પુરૂ પાડવાનું કામ એક શિક્ષક તરીકે આપણે કરવાનું છે. કારણકે વિચાર મંથન એ શૈક્ષણિક શક્તિનો સ્ત્રોત છે. શિક્ષક કે બાળકોની કલ્પનાશક્તિ ( Imagination Power ) એ તલવાર કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી હોય છે.

  1. શ્રધ્ધા અને આત્મવિશ્વાસના સ્થાપક :

શિક્ષણ એ બાળકના જીવનનો રથ છે. તેને સફળતાના શિખરો સુધી હેમખેમ  લઈ જવાનું કામ એક શિક્ષક તરીકે આપણે કરવાનું છે. બાળકોમાં શ્રધ્ધાનું વાતાવરણ પેદા કરવાનું કામ શિક્ષકે કરવાનું છે. શિક્ષકે Energy Man ( E.M. ) બનવાનું છે.

                   શ્રધ્ધા ઓછી થાય તો, અંધશ્રધ્ધા વધે છે,

                    વિશ્વાસ વધે તો, આત્મવિશ્વાસ વધે.”

 

Education is the Passport of the future.

 

આત્મવિશ્વાસ એ નાનકડી હાથબત્તી છે,

જે અંધકારમાં તમને બધું જ નહિ બતાવી શકે

પણ તમને આગલું કદમ મુકવાની જગ્યા જરૂર બાતવશે. 

  1. શૈક્ષણિક કૌશલ્યોનો વિકાસ :

શિક્ષકે પોતાના શિક્ષણકાર્યમાં શિક્ષણને રસપ્રદ બનાવવા માટે શૈક્ષણિક ટેકનિક અને કૌશલ્યોનો ( Basic skills of Education) વિકાસ કરતા રહેવાનું છે,

 

“ How to teach is less important than,

How to make pupils learn.”

 

Educational Methodology ( E. M. ) નું જ્ઞાન શિક્ષકે પોતાના શિક્ષણકાર્યમાં વીણી લેવાનું છે. Educational Skill Developer તરીકેની ભૂમિકા મહત્વનો ભાગ ભજવનારી હોય છે.

 

  1.  નિદાન અને ઉપચારાત્મક શિક્ષણ :

બાળકોમાં રહેલ કચાશને શિક્ષકે પારખીને તેને દૂર કરવાના પ્રયત્નો શિક્ષકે કરવાના છે, શાંત સમુદ્ર ક્યારેય સારા ખલાસીઓ પેદા કરી શકતા નથી. કારણ કે તેમાં સાહસવૃત્તિનો વિકાસ થતો નથી.

 

“ Smooth sea do not make skillful sailors.”

 

બાળકોમાં જુદા જુદા કૌશલ્યો અને મૂલ્યોનો વિકાસ કરતા પહેલાં શિક્ષકમિત્રો પોતાના વિષયોની વિષય વસ્તુમાં કૌશલ્યોનો વિકાસ કરવો પડે તો જ, શિક્ષણમાં નિદાન અને ઉપચારાત્મક (Diagnosis & Remedial work) શિક્ષણ થઈ શકે. Education & Medicine ( E. M. )  બનવાનું કામ કરવાનું છે. શિક્ષકના પ્રાયોગિક વિચારો ( Practical ideas ) નવા કૌશલ્યો તરફ લઈ જવાના માર્ગો ઉઘાડે છે.

 

 

 

  1.  શિક્ષણ સમાજનો ચેતના સ્ત્રોત :

જેમ સૂર્યોદય થતાં જ સમગ્ર સંસાર ચેતનવંત બને છે, સૂર્ય કિરણો ઉર્જાનો સ્ત્રોત છે તેમ શિક્ષકે બાળકોમાં શિક્ષણ પ્રત્યે રસ અને રૂચિ જાગ્રત કરી ઉર્જાનો સ્ત્રોત બનવાનું છે. શિક્ષકે Energy Maker  ( E. M. ) બનવાનું છે.

 

The Sun is New each day.”

 

ईंन्सान एक दुकान है !

और जुबान उसका ताला !

जब जुबान खुलती है,

तभी मालुम होता है कि

दुकान सोने की है या कोयले की..! 

શિક્ષકે સોનાની માફક પોતાના વિષયવસ્તુમાં ચમકીને પોતાના વર્ગના બાળકોને આધુનિક  જ્ઞાનથી ચમકતા રાખવાનું કામ કરવાનું છે.

 

  1.  પ્રેરણા સ્ત્રોતની ભૂમિકા :

 

શિક્ષકની રહેણીકરણી, પહેરવેશ, વાણી, વિચાર અને વ્યવહારમાં સાદગીનો સાગર લહેરાય છે. શાંત અને સૌમ્ય પ્રતિભા ધરાવતા શિક્ષક બાળકો માટે પ્રેરણા સ્ત્રોત બની રહે છે. શિક્ષકે Energy Motivator  ( E. M. ) બનવાનું છે.

“ કોઈ લોખંડનો વેપાર કરી “ટાટા” બની ગયા,

       તો કોઈ જુતાનો વેપાર કરી “ બાટા ” બની ગયા.”

દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં સફળતા પાછળ કોઈકનો હાથ હોય છે. જે તો પ્રેરકબળ   હોય છે. ચાહે તેની માતા-પિતા,  બહેન – ભાઈ કે કોઈપણ હોય તે તેને માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત બની રહે છે.

  1.  જીવન ઘડતરનો સ્ત્રોત :

 

મારો જન્મ ભલે મારા માતા-પિતાને આભારી છે, પરંતુ મારૂ સમગ્ર જીવન તો મારા ગુરૂજીને આભારી છે. કારણ કે શિક્ષક એ તો બાળકોના જીવન ઘડતરનો શિલ્પી છે. બાળકના જીવનને આકાર આપનાર કલાકાર છે. વિદ્યાર્થી જે ચાહે તે બની શકે છે, જો તે નિશ્ચય કરી લે કે હું આ બનીને જ રહીશ.

 

ચિંતા કરનારો માણસ રડે છે,

જ્યારે ચિંતન કરનારો શિક્ષક

બીજાના જીવન ઘડે છે.

શિક્ષકે બાળકના જીવન ઘડતરમાં પ્રેમભર્યા જાદુઈ શબ્દો દ્વારા Energy Magic ( E.M. ) બનવાનું કામ કરવાનું છે.

  1.  તાજગીસભર મુખમુદ્રા :

 

શિક્ષક હંમેશા તાજગીસભર મુખમુદ્રા, ક્યાંય નિરાશા કે હતાશાનું નામોનિશાન નહિ દેખાય તેવો શિક્ષક પોતાના વર્ગના બાળકોને શિક્ષણ કાર્ય દરમિયાન પ્રફુલ્લિત રાખી શકે. તે માટે શિક્ષકે Evergreen Man ( E. M. ) બનવાનું છે. શિક્ષકે પોતાની સ્માઈલ માઈલોના માઈલ સુધી ફેલાવવાની છે, જેથી વર્ગખંડનું વાતાવરણ પણ પ્રફુલ્લિત રહે.

“ પ્રસન્નતા એક કુંજી છે,

જે બીજાના હ્દયના દરવાજા

આપણા માટે ખોલી દે છે.”

શિક્ષકે બાળકોમાં સપનાઓ વાવવાના છે. બાળકોના “ રૉલ મોડેલ ” બનેલ શિક્ષકો અંદરની આંતરિક શૈક્ષણિક શક્તિઓથી ભરેલા હોય છે, જેઓ બાહ્ય દેખાવ કદી કરતા નથી. તેઓના શૈક્ષણિક શબ્દો પ્રભાવશાળી હોય છે. બાળકો માટે શિક્ષક દ્વારા બોલાયેલા શબ્દોનું વજન કરી શકાતું નથી. તે અમૂલ્ય હોય છે.

ટૂંકમાં આવનારા દિવસોમાં શૈક્ષણિક જગત ટેકનોલોજીને પ્રાધાન્ય આપનારૂ હશે, તેથી આધુનિક શિક્ષક ટેકનોલોજીનો જ્ઞાતા હોવો જોઈએ, કારણકે……….!

 

“ માતાઓનો એક હાથ બાળકના માથા પર હશે અને બીજો હાથ કમ્પ્યુટરના માઉસ પર હશે.”  

અસ્તુ

 

ડૉ. કિશોરભાઈ એમ. પટેલ

M.Com., M.A., M.Ed. ( Gold Medalist), Ph.D. ( Education)

Gujarat State Best Awardee Teacher – 2006

President National Awardee Teacher – 2015

Smt. I.N.Tekrawala Higher Secondary School,

Palanpur Patia, Rander road, Surat -9

Plz. Visit :

Educational website : www.drkishorpatel.com

Social blog : https://shikshansarovar.wordpress.com